GIỚI THIỆU CHÙA TẾ SƠN (KIM CỐC TỰ)
Tổ dân phố Đồng Lạc, phường Lê Đại Hành, thành phố Hải Phòng
1. Khái quát về di tích
Chùa Tế Sơn, tên tự là Kim Cốc tự, tọa lạc tại tổ dân phố Đồng Lạc, phường Lê Đại Hành, thành phố Hải Phòng.
Trải qua những biến đổi của thời gian, ngôi chùa đã được xây dựng lại và tu bổ, tôn tạo qua nhiều giai đoạn nhằm duy trì không gian thờ tự, bảo đảm điều kiện sinh hoạt tôn giáo và đáp ứng nhu cầu lễ Phật của Phật tử, Nhân dân. Với hệ thống công trình thờ tự tương đối đầy đủ, Chùa Tế Sơn không chỉ là nơi sinh hoạt Phật giáo mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, vun đắp đời sống tinh thần và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.
2. Lịch sử hình thành và quá trình tu bổ, tôn tạo
Theo thông tin kiểm kê hiện có, Chùa Tế Sơn có niên đại hình thành từ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945. Trong quá trình tồn tại, di tích đã trải qua các giai đoạn xây dựng lại và tu bổ, tôn tạo nhằm duy trì, hoàn thiện các hạng mục kiến trúc.
Năm 2015, chùa được xây dựng lại, góp phần khôi phục và hoàn thiện không gian thờ tự, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của Phật tử và Nhân dân địa phương.
Năm 2023, chùa tiếp tục được tu bổ, tôn tạo và nâng cấp toàn bộ công trình. Các hạng mục được thực hiện gồm thay ngói mái, bóc lớp vữa tường cũ để trát lại, thay cửa, xây dựng sân, cổng và tường rào. Quá trình tu bổ đã góp phần cải thiện điều kiện sử dụng, cảnh quan và diện mạo tổng thể của ngôi chùa.
Hiện nay, theo thông tin kiểm kê, tình trạng bảo quản của chùa được đánh giá là tốt. Các hạng mục công trình cơ bản đáp ứng nhu cầu thờ tự và sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng dân cư.
3. Bố cục không gian và kiến trúc di tích
Chùa Tế Sơn được xây dựng theo kiểu kiến trúc chữ Đinh, với diện tích khoảng 120 m². Công trình chính gồm 3 gian bái đường và 1 gian chính điện thờ Phật. Hai bên khu vực thờ Phật có các ban thờ Đức Ông, Thánh Tăng, Hộ pháp và Địa Tạng, tạo nên không gian thờ tự trang nghiêm, phù hợp với đặc điểm kiến trúc chùa Phật giáo truyền thống.
Về kiến trúc, tường chùa được xây bằng gạch chỉ đỏ, mái lợp ngói mũi hài màu đỏ. Hệ thống cột được làm bằng bê tông, các cấu kiện liên kết mái sử dụng bê tông cốt thép, sơn giả gỗ, bảo đảm sự vững chắc cho công trình. Nền chùa được lát gạch giả gỗ, cửa chùa làm bằng gỗ. Bên trong có các bức hoành phi, câu đối, góp phần tạo nên vẻ trang nghiêm và tăng giá trị thẩm mỹ cho không gian thờ tự.
Ngoài công trình chính, trong khuôn viên chùa còn có các hạng mục phục vụ hoạt động tôn giáo và sinh hoạt cộng đồng, gồm 1 gian nhà Tổ, 3 gian nhà Mẫu, 1 nhà khách và 1 gác chuông. Các công trình được bố trí nhằm đáp ứng nhu cầu thờ tự, tổ chức nghi lễ và tiếp đón Phật tử, khách thập phương đến lễ Phật.
Trong khuôn viên chùa có tượng Quan Âm, góp phần tạo điểm nhấn cho cảnh quan và không gian tín ngưỡng. Khu vực chùa được xây tường bao quanh, sân lát gạch đá hoa, tạo không gian tương đối khang trang, sạch sẽ và thuận tiện cho các hoạt động lễ Phật.
Cổng tam quan được xây bằng gạch chỉ, sơn màu ghi đá, tạo lối ra vào cho khuôn viên chùa. Hệ thống sân, cổng và tường rào được hoàn thiện trong đợt tu bổ năm 2023, góp phần tạo nên tổng thể cảnh quan đồng bộ và nâng cao điều kiện bảo vệ công trình.
Nhìn chung, Chùa Tế Sơn có bố cục kiến trúc tương đối hoàn chỉnh, bao gồm khu vực thờ Phật, nhà Tổ, nhà Mẫu, nhà khách, gác chuông và các hạng mục phụ trợ. Hệ thống công trình đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng và góp phần duy trì không gian văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư.
4. Đặc điểm thờ tự và giá trị văn hóa, tín ngưỡng
Chùa Tế Sơn thờ Phật theo truyền thống Phật giáo Đại thừa. Đây là truyền thống Phật giáo có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt Nam, đề cao lòng từ bi, tinh thần hướng thiện, sự bao dung và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Bên cạnh chính điện thờ Phật, chùa có các ban thờ Đức Ông, Thánh Tăng, Hộ pháp và Địa Tạng. Ngoài ra, nhà Tổ và nhà Mẫu là những không gian phục vụ hoạt động thờ tự theo truyền thống tại cơ sở. Hệ thống công trình này phản ánh sự kết hợp giữa sinh hoạt Phật giáo và một số hình thức tín ngưỡng truyền thống trong đời sống tâm linh của người Việt.
Đối với Nhân dân tổ dân phố Đồng Lạc, Chùa Tế Sơn là nơi thực hành tín ngưỡng, lễ Phật, dâng hương và cầu mong bình an cho gia đình, cộng đồng. Các hoạt động tại chùa góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, khuyến khích con người sống nhân ái, hòa thuận, đoàn kết và hướng đến những giá trị đạo đức tốt đẹp.
Không chỉ có ý nghĩa đối với Phật tử, ngôi chùa còn góp phần gìn giữ phong tục, tập quán và truyền thống văn hóa địa phương. Việc duy trì các hoạt động tôn giáo tại chùa tạo điều kiện để các thế hệ cùng tham gia sinh hoạt cộng đồng, nâng cao ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa và phát huy tinh thần đoàn kết trong khu dân cư.
5. Công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích
Hiện nay, Chùa Tế Sơn chưa được xếp hạng di tích. Tuy nhiên, với lịch sử hình thành từ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, cùng quá trình xây dựng lại và tu bổ, tôn tạo qua nhiều giai đoạn, ngôi chùa vẫn có ý nghĩa đối với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư.
Việc quản lý, bảo vệ và gìn giữ chùa cần được thực hiện thường xuyên, gắn với trách nhiệm của người trực tiếp quản lý cơ sở thờ tự và sự tham gia của cộng đồng. Cần duy trì việc bảo quản các hạng mục kiến trúc, giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường, bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy và tổ chức các hoạt động tín ngưỡng theo hướng trang nghiêm, văn minh, tiết kiệm.
Các hoạt động sửa chữa, tu bổ, tôn tạo cần căn cứ vào hiện trạng công trình và thực hiện theo đúng quy định pháp luật có liên quan. Đồng thời, cần quan tâm lưu giữ tư liệu về lịch sử hình thành, quá trình xây dựng, tu bổ và các hoạt động thờ tự tại chùa nhằm phục vụ công tác quản lý văn hóa, kiểm kê và bảo tồn các giá trị truyền thống ở địa phương.
Với hệ thống công trình thờ tự tương đối đầy đủ, cảnh quan được cải thiện qua các đợt tu bổ và vai trò gắn bó với đời sống tinh thần của Nhân dân, Chùa Tế Sơn tiếp tục là một địa điểm sinh hoạt Phật giáo có ý nghĩa tại tổ dân phố Đồng Lạc. Việc gìn giữ và phát huy giá trị của ngôi chùa góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương, duy trì các phong tục truyền thống tốt đẹp và xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, văn minh, phát triển bền vững.