Phường Lê Đại Hành

Cụm di tích Đình – Chùa Triều tọa lạc tại phường Lê Đại Hành, thành phố Hải Phòng, là cụm di tích lịch sử – văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng, tôn giáo và truyền thống lịch sử của nhân dân địa phương. Với những giá trị về lịch sử, kiến trúc, văn hóa và cách mạng, cụm di tích là nơi lưu giữ những dấu ấn của quá trình hình thành, phát triển cộng đồng dân cư, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của quê hương.

Cụm di tích Đình – Chùa Triều được UBND tỉnh Hải Dương xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 3419/QĐ-UBND ngày 14 tháng 12 năm 2011.

1. Đình Triều – Nơi thờ phụng các vị Thành hoàng làng

Theo tư liệu lịch sử và truyền ngôn tại địa phương, Đình Triều được nhân dân khởi dựng vào cuối thế kỷ XIX, là nơi thờ phụng các vị Thành hoàng làng và tổ chức những sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của cộng đồng.

Năm 1958, Nhà nước sử dụng đình làm kho thóc. Trải qua thời gian, công trình dần xuống cấp và bị phá dỡ. Sau đó, nhân dân địa phương dựng một cung thờ nhỏ để tiếp tục hương khói, thờ phụng các vị Thành hoàng làng, gìn giữ phong tục và truyền thống của quê hương. Đến năm 2003, bằng sự đóng góp công sức, tiền của của nhân dân, Đình Triều được xây dựng lại trên nền đình cũ, từng bước khôi phục không gian thờ tự và diện mạo khang trang như hiện nay. Năm 2024, di tích được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hải Dương cho phép thực hiện tu bổ cấp thiết nhằm bảo vệ công trình và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân.

Đình Triều thờ ba vị Thành hoàng làng là Phạm Tuỵ, Phạm Hoàng, Phạm Sỹ và hai vị tướng người bản trang là Trần Quảng, Đào Mảnh. Theo truyền thuyết và tư liệu lưu truyền tại địa phương, các vị có công giúp vua Lý Nam Đế đánh giặc Lương vào thế kỷ VI. Việc thờ phụng các vị thể hiện lòng thành kính, sự tri ân của nhân dân đối với những người có công với đất nước, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý thức hướng về cội nguồn cho các thế hệ.

Hằng năm, vào ngày 17 tháng 3 âm lịch, nhân dân địa phương tổ chức lễ hội truyền thống Đình – Chùa Triều. Các nghi lễ tế, lễ, rước được thực hiện theo phong tục truyền thống, cùng với những hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian thu hút đông đảo nhân dân tham gia. Lễ vật dâng cúng có thịt lợn, giò và các lễ phẩm theo tập quán địa phương. Lễ hội không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao các vị được thờ phụng mà còn là không gian gặp gỡ, giao lưu, củng cố tình đoàn kết cộng đồng và gìn giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

2. Chùa Triều – Không gian sinh hoạt Phật giáo truyền thống

Chùa Triều là công trình tôn giáo thuộc Phật giáo Đại thừa, gắn bó lâu đời với đời sống tinh thần của nhân dân địa phương. Căn cứ vào hệ thống bia ký, câu đối, đại tự, quy mô kiến trúc và các tư liệu liên quan, chùa được khởi dựng vào thời Hậu Lê và trải qua nhiều lần trùng tu vào thời Nguyễn.

Theo tư liệu còn lưu giữ, trước đây chùa có quy mô tương đối lớn, gồm tòa chùa chính được bố trí theo kiến trúc chữ Đinh, với 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung. Ngoài ra, khuôn viên chùa còn có các công trình phụ trợ như 5 gian nhà Tổ, 7 gian nhà ngang, 3 gian nhà tắm vong và 5 gian nhà phục vụ. Hệ thống công trình này phản ánh quy mô sinh hoạt tôn giáo và nhu cầu phục vụ các hoạt động Phật giáo của cộng đồng trong giai đoạn trước đây.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nhà Tổ bị đốt phá, bom được ném xuống giếng chùa, làm ảnh hưởng đến các hạng mục kiến trúc, khiến tiền đường xuống cấp. Sau khi hòa bình lập lại, nhân dân địa phương từng bước khôi phục, thu gọn tiền đường còn 3 gian. Đến năm 1971, do ảnh hưởng của lũ lụt, hậu cung tiếp tục xuống cấp và được thu gọn theo quy mô hiện còn. Những biến động này cho thấy di tích đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, gắn liền với hoàn cảnh lịch sử và đời sống của nhân dân địa phương.

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích, năm 2017, chùa Triều được quan tâm, cho phép tu bổ 3 gian nhà Tam bảo theo Quyết định số 131/SVH-TDTT&DL ngày 25 tháng 5 năm 2017 của cơ quan văn hóa tỉnh Hải Dương.

Không chỉ là nơi thờ Phật, lễ bái và thực hành tín ngưỡng, chùa Triều còn ghi dấu những đóng góp của nhân dân địa phương trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp, nhà sư Nguyễn Thụy, tức đồng chí Nguyễn Văn Tặng, vừa là người tu hành, vừa là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Chùa từng được chi bộ Đảng sử dụng làm cơ sở hoạt động bí mật. Đồng chí Nguyễn Văn Tặng giữ chức Bí thư Chi bộ Tân Dân trong giai đoạn 1948–1949. Đây là dấu ấn lịch sử có ý nghĩa, thể hiện tinh thần yêu nước, sự gắn bó giữa cơ sở tôn giáo với phong trào cách mạng và vai trò của những người con quê hương trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

3. Giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và nghệ thuật

Cụm di tích Đình – Chùa Triều là một quần thể công trình tín ngưỡng, tôn giáo có mối liên hệ chặt chẽ, phản ánh đời sống văn hóa tinh thần phong phú của cộng đồng dân cư qua nhiều thời kỳ lịch sử. Đình là nơi thờ Thành hoàng làng, tưởng nhớ những người có công với đất nước và quê hương; chùa là nơi thờ Phật, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo, hướng thiện và tu dưỡng tinh thần của nhân dân.

Về lịch sử, di tích lưu giữ những câu chuyện, truyền thuyết và tư liệu liên quan đến các vị được thờ phụng, đồng thời ghi dấu hoạt động cách mạng trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Những giá trị này góp phần làm phong phú thêm nguồn tư liệu tìm hiểu lịch sử địa phương, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào quê hương và ý thức trách nhiệm của các thế hệ trong việc gìn giữ di sản.

Về kiến trúc và nghệ thuật, các công trình trong cụm di tích mang những đặc điểm của kiến trúc đình, chùa truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ. Qua nhiều lần xây dựng, tu bổ và phục hồi, di tích vẫn duy trì chức năng thờ tự, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo và tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng. Không gian cảnh quan của cụm di tích góp phần tạo nên môi trường sinh hoạt văn hóa tâm linh gần gũi với đời sống nhân dân.

Bên cạnh giá trị về lịch sử và kiến trúc, cụm di tích còn lưu giữ một số cổ vật, di vật và đồ thờ tự có giá trị, với các chất liệu như gỗ, gốm, kim loại, đá và giấy. Trong đó có một số bia đá, đồ thờ thuộc thời Nguyễn. Mặc dù nhiều hiện vật đã bị mất mát, thất lạc do chiến tranh và tác động của thời gian, những di vật còn lại vẫn là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ việc nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử, văn hóa và quá trình phát triển của di tích.

4. Bảo tồn và phát huy giá trị di tích

Trải qua nhiều biến động của lịch sử, cụm di tích Đình – Chùa Triều vẫn giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân địa phương. Đây không chỉ là nơi thực hành các nghi lễ truyền thống mà còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, giáo dục truyền thống lịch sử, đạo lý uống nước nhớ nguồn và tinh thần đoàn kết trong xây dựng quê hương.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị cụm di tích cần gắn với bảo vệ các yếu tố gốc cấu thành di tích, gìn giữ cảnh quan, kiểm kê và bảo quản hiện vật, tư liệu lịch sử; đồng thời tổ chức các hoạt động lễ hội phù hợp với phong tục truyền thống, bảo đảm trang nghiêm, an toàn, tiết kiệm và đúng quy định. Công tác tuyên truyền, giới thiệu di tích cần được quan tâm nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, về ý nghĩa lịch sử, văn hóa và cách mạng của di tích.

Với những giá trị được tích lũy qua nhiều thế hệ, cụm di tích Đình – Chùa Triều là một bộ phận quan trọng trong di sản văn hóa của phường Lê Đại Hành, thành phố Hải Phòng. Việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ góp phần bảo vệ những dấu tích của quá khứ mà còn tạo nền tảng để truyền nối các giá trị văn hóa truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ngày càng phong phú trong cộng đồng dân cư.

*Một số hình ảnh về cụm di tích Đình-Chùa Triều

Ảnh : Đình Triều

Ảnh:Chùa Triều

Ảnh: hệ thống tượng trong chùa Triều