CHÙA THỦ CHÍNH (chùa Phúc Tô) TDP Chung Chính, phường Lê Đại Hành
1. Khái quát về di tích
Chùa Thủ Chính, có tên tự là Phúc Tô tự, tọa lạc tại khu dân cư Thủ Chính, phường Lê Đại Hành, thành phố Hải Phòng. Đây là công trình tín ngưỡng Phật giáo có lịch sử hình thành từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, gắn bó với đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân địa phương qua nhiều thế hệ.
Chùa là nơi thờ Phật, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân và Phật tử. Không chỉ là không gian thực hành tôn giáo, chùa còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, nuôi dưỡng tinh thần hướng thiện, lòng từ bi và lối sống nhân ái trong cộng đồng.
Trải qua thời gian, chùa đã được quan tâm tu bổ, tôn tạo để duy trì công năng sử dụng, bảo đảm điều kiện sinh hoạt tín ngưỡng và đáp ứng nhu cầu của nhân dân địa phương.
2. Lịch sử tu bổ, tôn tạo
Theo tư liệu hiện có, Chùa Thủ Chính có niên đại từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Trong quá trình tồn tại, công trình đã trải qua các đợt tu bổ, tôn tạo nhằm duy trì kiến trúc và bảo đảm điều kiện sử dụng.
Năm 2003, chùa được tu bổ, tôn tạo các hạng mục nhà tiền đường và thượng điện. Đến năm 2024, di tích tiếp tục được nâng cấp, tu sửa nhà tiền đường, thượng điện, sân chùa, cổng và tường rào. Những hoạt động này góp phần cải thiện cảnh quan, củng cố kết cấu công trình và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động tín ngưỡng.
3. Kiến trúc và cảnh quan di tích
Chùa Thủ Chính được xây dựng theo kiểu kiến trúc chữ Đinh, có diện tích khoảng 160 m², gồm 5 gian bái đường và 1 gian chính điện thờ Phật. Bố cục kiến trúc thể hiện đặc trưng của công trình Phật giáo truyền thống ở đồng bằng Bắc Bộ, với không gian bái lễ phía trước và khu vực thờ tự chính ở phía sau.
Hai bên không gian thờ Phật có các ban thờ Đức Ông, Thánh Tăng, Hộ pháp và Địa Tạng. Cách bài trí các ban thờ tạo nên không gian tín ngưỡng trang nghiêm, đáp ứng nhu cầu lễ Phật, dâng hương và thực hành các nghi lễ Phật giáo của nhân dân, Phật tử.
Công trình có tường xây bằng gạch chỉ đỏ, mái lợp ngói mũi hài màu đỏ. Hệ thống cột được làm bằng bê tông; các cấu kiện liên kết mái sử dụng bê tông cốt thép sơn giả gỗ, vừa bảo đảm độ vững chắc, vừa tạo nét gần gũi với hình thức kiến trúc truyền thống. Nền chùa được lát gạch men giả gỗ; bên trong có các bức hoành phi, câu đối trang trí, góp phần tạo không khí tôn nghiêm cho không gian thờ tự. Hệ thống cửa được làm bằng gỗ, hài hòa với tổng thể công trình.
Ngoài khu vực thờ Phật, chùa còn có nhà thờ Tổ và nhà thờ Mẫu, mỗi công trình gồm 3 gian, phục vụ nhu cầu thờ tự theo truyền thống tín ngưỡng tại địa phương. Sự hiện diện của các không gian thờ tự này phản ánh sự giao thoa giữa Phật giáo và một số hình thức tín ngưỡng dân gian trong đời sống văn hóa của cộng đồng.
ân chùa được lát đá, trong khuôn viên có tượng Quan Âm, tạo điểm nhấn cho cảnh quan và không gian chiêm bái. Cổng chùa được xây bằng gạch chỉ; toàn bộ di tích có tường bao quanh, góp phần xác định ranh giới và bảo vệ khuôn viên. Sau đợt tu sửa năm 2024, các hạng mục sân, cổng và tường rào được nâng cấp, góp phần tạo diện mạo khang trang cho di tích.
4. Đối tượng thờ tự và sinh hoạt tôn giáo
Chùa Thủ Chính thờ Phật theo Phật giáo Đại thừa. Đây là truyền thống Phật giáo có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân Việt Nam, đề cao lòng từ bi, tinh thần cứu khổ, cứu nạn và hướng con người đến những giá trị chân, thiện, mỹ.
Các ban thờ Đức Ông, Thánh Tăng, Hộ pháp và Địa Tạng được bố trí trong không gian chùa, phục vụ nhu cầu lễ bái của nhân dân, Phật tử. Bên cạnh đó, nhà thờ Tổ và nhà thờ Mẫu góp phần duy trì các hình thức thờ tự gắn với truyền thống văn hóa, tín ngưỡng tại địa phương.
Thông qua các hoạt động lễ Phật, dâng hương và sinh hoạt tôn giáo, chùa góp phần giáo dục con người hướng thiện, sống nhân ái, hòa thuận, có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng. Đây cũng là không gian để nhân dân tìm đến sự thanh tịnh, gửi gắm niềm tin và gìn giữ những giá trị đạo đức tốt đẹp trong cuộc sống.
5. Giá trị văn hóa và ý nghĩa đối với cộng đồng
Chùa Thủ Chính là một địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng có ý nghĩa đối với nhân dân khu dân cư Thủ Chính. Qua nhiều thế hệ, chùa đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng, gắn với phong tục lễ Phật, dâng hương và các hoạt động tín ngưỡng truyền thống.
Về phương diện kiến trúc, chùa mang đặc điểm của công trình Phật giáo với bố cục chữ Đinh, hệ thống tiền đường, chính điện, nhà thờ Tổ và nhà thờ Mẫu. Các hạng mục kiến trúc cùng hệ thống tượng thờ, hoành phi, câu đối và cảnh quan sân chùa tạo nên không gian tôn nghiêm, phục vụ nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của nhân dân.
Về phương diện văn hóa, chùa góp phần duy trì truyền thống hướng về cội nguồn, đề cao lòng nhân ái, sự bao dung và tinh thần đoàn kết. Những giá trị này được truyền tải thông qua hoạt động thờ tự, sinh hoạt Phật giáo và sự tham gia của cộng đồng trong việc gìn giữ, chăm sóc cảnh quan chùa.
Hiện nay, Chùa Thủ Chính chưa được xếp hạng di tích. Tuy nhiên, công trình vẫn có ý nghĩa trong đời sống tín ngưỡng và văn hóa của địa phương, cần tiếp tục được quản lý, bảo vệ và phát huy phù hợp với điều kiện thực tế và quy định pháp luật.
6. Bảo tồn và phát huy giá trị di tích
Để bảo tồn và phát huy giá trị Chùa Thủ Chính, cần tiếp tục nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, tổ dân phố, người đại diện quản lý cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo và cộng đồng dân cư trong việc bảo vệ công trình, giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường và bảo đảm an ninh, an toàn tại di tích.
Các hoạt động tu bổ, sửa chữa cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá hiện trạng, bảo đảm an toàn công trình và tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan. Đồng thời, cần chú trọng giữ gìn các yếu tố kiến trúc, tượng thờ, hoành phi, câu đối và những hiện vật có giá trị; tránh sửa chữa tùy tiện làm ảnh hưởng đến đặc điểm và ý nghĩa văn hóa của di tích.
Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền để nhân dân, Phật tử nâng cao ý thức bảo vệ cơ sở thờ tự, thực hành tín ngưỡng, tôn giáo đúng quy định; phát huy vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ môi trường văn hóa lành mạnh, xây dựng nếp sống văn minh tại địa phương.
Với lịch sử hình thành từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cùng không gian kiến trúc và hoạt động tín ngưỡng được duy trì qua nhiều thế hệ, Chùa Thủ Chính là một địa điểm văn hóa có ý nghĩa đối với cộng đồng dân cư. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của chùa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo chính đáng của nhân dân và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú tại phường Lê Đại Hành.
7.Hiện vật tại di tích
Stt | Tên cổ vật, bảo vật quốc gia | Vị trí | Niên đại (tuyệt đối, tương đối) | Ghi chú |
1 | 7 bia đá | Cạnh chùa phía ngoài cổng | Thể kỷ 19 | Bia không có tên, chữ mờ |
2 | 3 Bia đá: Hậu phật bi ký | Cạnh chùa phía ngoài cổng | Thể kỷ 19 | |
3 | 01 Bia đá: Phối hưởng bi ký | Cạnh chùa phía ngoài cổng | Thể kỷ 19 | |
4 | 3 tượng tam thế | Thượng điện | Thể kỷ 19 | |
5 | Tượng a di đà | Thượng điện | Thể kỷ 19 | |
6 | Tượng thích ca | Thượng điện | Thể kỷ 19 | |
7 8 | Tượng Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu | Thượng điện | Thể kỷ 19 | |
9 | Tượng Đức Ông, Thánh Tăng | Tiền đường | Thể kỷ 19 | |
10 | Tượng tam tòa thánh mẫu | Nhà tổ | Thể kỷ 19 | |
11 | 3 tượng tam thế | Nhà tổ | Thể kỷ 19 | |
12 | Tượng phật Adi đà | Nhà tổ | Thể kỷ 19 | |
13 | Tượng phật | Nhà tổ | Thể kỷ 19 | |
14 | 02 Tượng sư tổ | Nhà tổ | Thể kỷ 19 | |